Aster Erciyes | Ibrahim ARSLAN

Big Bang’te Problemler ve Enflasyon

2011-01-02T19:02:00.000+02:00

Big Bang Kuramından Önceki Evren Modelleri

Gökyüzü ilkel insandan bu yana insanın ilgisini çekmiştir. O dönemlerde insanlar, çoğu kez başlarına gelen iyi ve kötü şeyleri de hep gökyüzüne, orada görüp tanımlayamadığı yıldızlara ve çoğu kez oralarda bir yerlerde olduğunu varsaydığı doğa üstü güçlere bağlamıştır.

• 1- M.Ö. 384-322 yıllarında yaşayan Aristo evrenin iki ana bölgeden oluştuğunu söyler. Birinci bölge ay ile dünya arasıdır.İkinci bölge ise “ay’ın ötesi”.

• 2- Batlamyusa göre ise gezegenler hayali bir noktanın etrafında dolanıyordu; bu hayali nokta da dünyanın etrafında dolanıyordu.

• 3- Kopernik ise güneş merkezli bir evren modelini zamanında kabul ettirmiştir.

• 4- Emanüel Kant ise evrenin sonsuzdan beri var olduğunu savunmaktadır.

20. yy ın başlarında ortaya çıkan bir gelişme ise hiç değişmeyen statik evren düşüncesini sona erdirdi. Bu yıllarda Amerikalı Astronom Edwin Hubble, Mount Wilson Gözlemevi’ndeki 2.5 m.lik teleskobuyla sarmal gökadaların uzaklıkları konusunda yaptığı çalışmalar sırasında, bu gökadalardan gelen ışığın kırmızıya kaydığını saptamıştı. Kırmızıya kayma Dopler yorumuna göre “uzaklaşma” anlamına geliyordu. Freidman ve Lemaitre bu durumu evrenin genişlemesi olarak yorumlamış ve genişleyen bir evrenin bir başlangıç noktası olması gerektiğini düşünmüşlerdi.

Big Bang’te Problemler

İkinci Dünya Savaşı’nın hemen sonunda Fred Boyle, Herman Bondi ve Thomas Gold “Durgun Hal” ( Değişmez Durum) modelini ortaya attılar. Bu modele göre evren Hublle’ın keşfettiği gibi genişliyor ama zaman içinde bir değişiklik göstermiyordu.

Onlara göre büyük patlama kavramında geçmişe ait bir tutarsızlık vardı. Evrendeki bütün madde ve enerji bir anda, birdenbire mutlak olarak hiçbir şeyden yaratılmıştır. Onların alternatif olarak ileri sürdükleri ise değişmez durumda bir evrendi, yani temel olarak her zaman aynı olan bir evren. Galaksilerin Dopler kayması ile birbirlerinden uzaklaşması sürerken, arkada bıraktıkları boşluk devamlı olarak yaratılan yeni madde ile doldurulmaktadır. Bu oluşacak hammadde, yeni oluşacak galaksilerin tohumlarını eker ve böylece esas olarak evrende galaksi dağılımı sabit kalır.

Big-Bang konusunda önemli eleştirilerin başında başlangıç süreçleri ile ortaya çıkan sorunlardır. Model öncelikle big-bang öncesini açıklayamadığı gibi patlama an’ını ve patlamanın neden gerçekleştiği konusuna da bir açıklık getirememektedir.

Fiziksel belirsizlik fiziğin en temel enstrümanı olan ölçmeyi ortadan kaldırdığı için özellikle başlangıç durumu için yoğun eleştiriler vardır. Üstelik Einstein’dan bu yana evrenin başlangıcına ilişkin çalışmalar olanca hızıyla devam etmesine karşılık pek fazla bir yol katedilememiştir.

Büyük patlama anında ne olduğunu ve bu patlamaya neyin yol açtığını bilmiyoruz. Söylenen her şey bir tahminden öteye geçemiyor. Eğer evren bir tekillik noktasından oluştuysa ve bugünün evrenini oluşturan madde bu patlamayı izleyen süreçte meydana gelebilmişse, evrenin yeterince genişlemeye fırsat bulamadan oluşan çekim gücü nedeniyle, tıpkı karadelikler gibi içine çökmesi gerekirdi. Ama hala buradayız. Gezegenler, yıldızlar, galaksiler, gaz ve toz bulutları evrende yerini almış durumda.

Başka sorunlar da var. Galaksilerin incelenmesi onların yaşının kesin bir şekilde ortaya koymamıza neden olabiliyor. Oysa başlangıçtaki o “küçük uzay”ın hiç bir boşluk ve hiç bir düzensizlik içermeyen koşullarından bu kadar kısa bir süre içinde ve sadece kütle çekimine bağlı olarak bugünün evrenindeki 100 milyon ışık yılı genişliğinde, bir milyar ışık yılı uzunluğundaki devasa gökadaları oluşturamayacakları da bir başka eleştiri konusudur.

Genişleme problemi: Model evrenin neden genişlemeye başladığını açıklayamamaktadır. Başlangıç bir “kabul” durumundadır. Genişlemeye neden olacak bir mekanizma ortada yoktur.

Ufuk problemi: Kozmik mikrodalga fon ışınımı yüksek derecede eş yönlüdür. Hangi yöne bakılırsa bakılsın ışınım hep aynı sıcaklıkta gözlenmektedir. Bu derece eş yönlülüğün sağlanabilmesi evrenin her bölümünün birbiriyle etkileşim halinde bulunması anlamına gelmektedir. Ancak evrenin zıddı yönlerden gelen ışınımın eş yönlü olma olasılığı sıfırdır. Çünkü evrenin başlangıçtan bu yana geçen zaman içinde ışınımın, evrenin bir yanından diğer tarafına gidip etkileşim içinde bulunacak zaman yeterli değildir.

Düzlük sorunu: Büyük patlamayı savunan bilim adamlarının hesaplamaları evrenin “düz” olduğu yönündedir. Bu durumda evrenin sonsuza kadar devam etmesi ve sonsuzda durması şeklinde değerlendirilmektedir. Bu koşulun sağlanabilmesi için evrende madde yoğunluğunun metre küpte yaklaşık 3 hidrojen atomunun var olması demektir. Eğer evrende metreküpteki madde miktarı bundan büyükse genişleme durur ve evren çöküşe geçer, az ise genişleme hiç durmadan ilerler ve sonsuzda bile durmaz. Şu anki durum, yoğunluğun kritik bir düzeyde olduğunu göstermektedir. Ama yapılan gözlem ve ölçümler evrende maddenin metreküpte 1 proton olduğu yönündedir. Ayrıca evrenin bugün düz olması erken evrende de düz olmasını ve çok “kritik” ve “doğru” bir hızda genişleyebilmesini gerektirir. Model bu aşırı “hassas” duruma da bir açıklık getirememektedir.

Düzgünlük sorunu: Bugün gökadaları, gökada kümelerini ve süper kümeleri gözleyebilmekteyiz. Evrende bu topaklanmalar nerdeyse bir doğru biçiminde dizilmişlerdir ve aralarında devasa boşluklar vardır. Erken evrenin homojen yapısının bu kadar kısa bir zaman içinde böylesine farklı topaklanmaları nasıl oluşturacağı sorunu giderilememektedir. Son zamanlarda söylenildiği gibi, homojen yapıdaki küçük etkileşimlerin bu farklılığı yaratabileceği düşüncesi bilim adamlarınca kabul görmemekte ve evrenin bugünkü topaklanmış durumu tam olarak açıklanamaktadır.

Manyetik monopollük: Parçacık fiziği erken evrenin yüksek enerjisi içinde monopoller ve kozmik sicimler gibi parçacıkların bulunmasını öngörür. Ancak bugüne kadar bu tür parçacıklar bulunamamıştır.

Big Bang’te Enflasyon

Gerçekte tek bir büyük patlama modelinden sözetmek de çok anlamlı değildir. Modelin başı her derde girdiğinde, gözlem ve deney sonuçlarıyla ilgili her anlaşmazlık olduğunda, yeni modeller ortaya atılmaktadır. Lemaitre’nin patlaması, Gamow’un modeli ve onlara eklenen R.Dicke’nin salınan evren öngörüsü de kısa bir zaman içinde temelden çürütülmüştü. Her çalışma sonrasında ortaya çıkan sorunları çözmek için yeni senaryolara ihtiyaç vardı. 1981 yılında Alan Guth tarafından ortaya atılan şişme ( enflasyon) modeli bu sorunları gidermede nispeten başarılı sayılsa bile, modelin birtakım sorunları olması 1990′larda Anderei Linde’nin geliştirdiği “Yeni Enflasyon Modeli” ile bu sorunlar da aşılmaya çalışılmaktadır. Her iki model de evrenin genişleme mantığına yeni açılımlar getirdiği iddiasındadırlar.

Model yüksek yoğunluklu maddenin kütle itimine yol açacak koşullar taşıyabileceği temeline dayanıyordu. Bu tersine dönüşü yaratan şey maddenin çok büyük basınçlar altındaki davranış biçimiydi. Parçacık fizikçilerinin iddiası bu tür yoğunluklarda maddenin kütleçekimine karşı kütle itimi yaratabilecek negatif basınç oluşturabileceği yolundadır. Eğer gerçekten de böyle bir madde özelliği varsa, evren genişledikçe güçleri de artacak ve sonuçta genişleme üzerinde karşıt kütle çekimsel etkilerini gösterebilirler. Böyle bir durumda genişleme ivme kazanacaktır. Bu ivmelenme de madde alanlarının yeniden kütleçekim etkisine gireceği zamana kadar sürecek ve evren şişecektir. Kütleçekimin yeniden etkisini göstermesiyle genişleme yeniden şişme öncesindeki durumuna geri dönecektir. Şişme kuramı kağıt üzerinde kalmadığı ölçüde erken evrenin evrimini açıklama iddiası içindedir. Ve bu yolla evrenin ilk bir kaç saniye içindeki ışık hızının yüzlerce, milyonlarca katı şeklinde genişlemesini açıklayabilme iddiası taşıdığı gibi, patlamanın ortaya çıkardığı birtakım sorunları da kuramsal düzeyde de olsa bir açıklama getirebilmektedir. Genel anlamıyla şişme modelinin özeti budur.

Büyük patlama zihnimizdeki birçok sorunu çözdüğü için sarıldığımız bir kuram…gerçi bırakın tüm evrendeki maddeyi, Dünya’yı bile çok gerilerde bir zaman içinde bir nokta halinde düşünmek güç…Ama evrenin 14 milyar yıl önce başladığı yolundaki hesaplar, yaşantımızda alıştığımız bir başlangıç duygusuna cevap veriyor. Üstelik büyük patlama, evrenin içeriği, yoğunluğu, madde ve kuvvet parçacıklarının oluşumu ve değişimleri, yıldızların ve gökadaların nasıl ve ne zaman oluştukları konusunda bize çok değerli bilgiler sunmuş olan bir kuram. Ancak tek başına açıklamada yetersiz kaldığı olgular da yok değil. Bunların başında evrenin büyük ölçekte nasıl bu kadar homojen olduğu geliyor. Büyük patlama, hemen ardından evrende meydana gelen yoğunluk farklarını açıklamakta da o kadar başarılı değil. Ayrıca evrenin genişleme hızının sabit mi olduğu, yoksa giderek hızlandığı mı yolundaki tartışmalara da fazla yardımı yok.Kozmolojinin günümüzdeki standart modeli, orijinal büyük patlama ile şişme ( enflasyon) senaryosunu birleştiren bir model. (…) Şişme, evrenin homojenliğini ve büyük ölçeklerde (…) gözlenen düzgün (izotropik) yapısını, düz geometrisini, gökadaların dağılımını ve mikrodalga fon ışınımındaki dalgalanmaları açıklayarak Büyük Patlama’nın eksiklerini gidermek üzere geliştirilmiş bir senaryo.

Kaynaklar

http://www.yaziyaz.net/Blog/?p=129

Alt Kaynakça
(1) : Paul Harlpern; Evrenin Sırları; Sarmal Yay.; s.84.
(2) : H.Kırbıyık, Ü.N. Kızıloğlu, F.R.Rikkat Civelek, E.Beklen; Evren Nasıl Oluştu; ODTÜ yay. S.55.
(3) : John D. Barrow; Evrenin Kökeni; Varlık Bilim Yay. sah.42-43.
(4) : John. D. Barrow; Aynı yapıt. sah.44.
(5) : Steven Weinberg : İlk Üç Dakika; Tübitak Yayınları; Say.37
(6) : H.Kırbıyık, Ü.N. Kızıloğlu, F.R.Rikkat Civelek, E.Beklen; Aynı yapıt; Sah.43.
(7) : E.Hubble; Bilim ve Gelecek,Sayı 34; sah.34.( Prof.Rennan Pekünlü, Evren Genişliyor mu? makalesinden)
(8) : Rennan Pekünlü; Büyük Çöküntü mü? Büyül Buzul mu?; Bilim ve Gelecek; Şubat 2005, sayı 12. sah.13
(9) : Özgür Akarsu; Plazma Evren Modeli; Bilim Ve Ütopya; Ekim 2000, Sayı 76; say.17
(10): Raşir Gürdilek; Evren Kuramları; Bilim ve Teknik. s.417. Tübitak yay. s.39.

Yıldız Atmosferleri Sorular

2010-12-13T12:34:00.001+02:00

Soru: Kromosfer ve koronadaki sıcaklık neden fotosferden yüksektir.

Cevap: Dış atmosferden çıkan ışınımın soğurmasından başka mekanizmaları enerji girdilerinin olduğu bilinmektedir. Çünkü bu tabakaların sıcaklığı fotosferden daha yüksektir. Örneğin kromosferin üst kısmında sıcaklık 20000 K derece bulurken koronada 1 milyon K dereceye çıkmaktadır. Bunun nedeni ise burada enerjinin soğrulması mekanizmasının değişik olmasından kaynaklanmaktadır.

Yukarıdaki soru ile ilgili Türkçeleşen Atmosfer terimler.
Kromosfer: Renkyuvar
Korona: Gazyuvar
Fotosfer: Işıkyuvar

Yıldızlarda hidrostatik denge nedir?

2010-12-13T11:40:00.000+02:00

Soru: Hidrostatik denge nedir?

Cevap: Yıldızların ısısal kuvvetleri sonucunda ulaşan iç basıncın kütlesel ağırlığa uyguladığı tepki kuvvetleri arasındaki dengelenme durumudur.

ELEKTROMANYETİK TAYF

2009-11-07T08:15:00.004+02:00

Beyaz ışık kırıldığı zaman çeşitli renklere ayrılır. Bu olayın nedenini 1666’da ünlü İngiliz bilim adamı Isaac Newton açıklamıştır.Newton bir Güneş ışını demetini karanlık bir odada bir prizmadan geçirdiğinde, bildiğimiz beyaz ışık cam prizmanın öbür yüzünden çıkarken mor, lacivert, mavi, yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı renkli ışınlara ayrılmıştı. Bu renkli ışın demetlerine TAYF denir. Yine Newton’ un deneylerine göre bu ışık tayfı tersine çevrilmiş ikinci bir prizmadan geçirildiğinde yeniden beyaz ışık demetine dönüşüyordu. Ama tayftaki renklerden yalnızca biri, örneğin kırmızı prizmadan geçirildiğinde hiçbir değişikliğe uğramıyordu.
Bu deneyde beyaz ışığın bileşenlerine ayrılmasının sebebi, yapısındaki her rengin değişik açılarda kırılmasıdır. Işık kırıcılık katsayıları farklı olan saydam bir maddeden (hava) bir başka saydam ortama (cam) geçtiği zaman kırılır. Kırılma miktarı ışığın dalga boyuna bağlıdır. Dalga boyu ne kadar kısa ise kırılma da o kadar büyük açı ile olur. Örneğin mavi ışınlar kırmızı ışınlara göre daha büyük bir açıda kırılır çünkü mavi ışığın dalga boyu kırmızınınkine göre çok daha küçüktür. Gökkuşağı da bu yolla oluşur. Havadaki her bir yağmur damlaları prizma görevi görerek ışığı bileşen renklerine ayrıştırır.
Günümüzde radyo dalgalarından ısıya, görünür ışıktan morötesi, X ve kozmik ışınlara kadar bütün ışıma enerjisi birimlerinin elektromanyetik yapıda olduğu biliniyor. Örneğin ışık ile radyo dalgaları arasındaki tek fark dalga boylarıdır.
Buradan yola çıkarak elektromanyetik tayfın tanımını yapabiliriz:
ELEKTROMANYETİK TAYF ( SPEKTRUM ) GAMA IŞINLARINDAN RADYO DALGALARINA KADAR BİLİNEN TÜM ELEKTROMANYETİK DALGALARI İÇEREN DİZİLİMDİR.
Görünür ışık tayfı, en uzun radyo dalgalarından en kısa dalga boylu gamma ışınlarına kadar uzanan elektromanyetik tayfın bütünü içinde çok küçük bir aralığı kapsar.

Tayfın dalga boylarına göre dizilen bileşenleri şunlardır:

Gamma ışınları: 0,01 nanometreden daha küçük dalga boylu ışınlardır. Bir atom çekirdeğinin çapından daha küçük dalga boylu dalgalar içerirler. Bu elektromanyetik tayfın en yüksek enerjili ve frekanslı bölgesidir. Pulsarlar, kara delikler ve kuazarlar gibi cisimlerde meydana gelen şiddetli nükleer tepkimeler sonucu oluşurlar. Ayrıca süpernova patlamalarında ve karadeliklerin etrafını çevreleyen madde diskinden karadeliğin olay ufkundan içine düşen maddenin aşırı ısınması sonucu da oluşurlar.

X ışınları: 0.01 ile 10 nanometre arasında dalga boyuna sahip ışınlardır (bir atomun boyu kadar). Alman fizikçi Wilhelm Conrad ROENTGEN tarafından keşfedilmişlerdir. Sınıflandırmada nereye ait olduklarını bilmediği için onlara X-Işınları adını vermiştir. Kaynaklar: lambalar, x ısını tüpleri ve metal bir hedefe çarpan hızlı elektronlardır. X ısınları yumuşak maddelerin içine nüfuz ederler.

Morötesi (UV) radyasyon: 10 ile 310 nanometre arasında dalga boyuna sahip ışınlardır (yaklaşık olarak bir virüs boyutunda). Genç, sıcak yıldızlar bol miktarda morötesi ışık üretirler ve yıldızlararası uzayı bu yüksek enerjili ışınlarla yıkarlar. Kaynaklar; lambalar, gaz deşarjları ve de yıldızlardır. A, B ve C olmak üzere üç kısımda incelenirler. Kısa dalga boylu morötesi ışınlar zararlı olabilirler.2650 A0 dalgaboyu gözlere zararlı, o yüzden UV koruyucu gözlükler özellikle bu dalga boyundaki UV ışınlarını keser.

Görünür ışık: 400 ile 700 nanometre dalga boyları arasındaki ışınları kapsar (bir molekül ile tek hücreli arası boydadırlar). Işık diye hitap edilen elektromanyetik spektrumun bu küçük bölümünü insan görebilir. Güneş yeryüzü ışığının % 99,999’ unu sağlar. Bu bölümde mor ile başlayan ve kırmızıyla biten renkler vardır.

Kızılötesi (IR) radyasyon: 710 nanometreden 1 milimetre arası dalga boylarına sahip ışınları kapsar (iğne ucu ile küçük bir tohum kadar boyları vardır). Bütün sıcak ve soğuk maddeler tarafından oluşturulurlar. Atomlar tarafından emildiklerinde maddeyi ısıtırlar, onun için de ısı radyasyonu da denir. 370C sıcaklığa sahip olan vücudumuz 900 nanometrelik kızılötesi ışıma yapar.

Mikrodalga radyasyonu: 1 mm ile 1 metre arası dalga boylarına sahip ışınları kapsar. Radarlarda kullanılan çok kısa dalga boyuna sahip radyo dalgalarıdır. Aynı zamanda mikrodalga fırınlarda ve kablo gerektirmeyen uzak mesafe iletişimlerde kullanılır.

Radyo dalgaları: 1 milimetreden uzun dalgalardır. En uzun dalga boyuna sahip olduklarından en düşük enerjiye ve sıcaklığa da sahipler(f=10000-1 trilyon’dur en düşük frekansa bağlı olmasına rağmen). Radyo dalgaları her yerde bulunabilir: Arka alan ışınımında, yıldızlararası gaz ve toz bulutlarında ve süpernova patlamalarının soğuk kalıntılarında. Bunların kaynakları elektrik titreşimleridir. Telefon, televizyon ve radyoda bağlantı kablosu gerektirmeden kullanılır.

Fotonun bölgesi Dalga boyu Frekans (Hz) Foton Enerjisi
Radyo Dalgası 1km 3x105 1 neV
Mikrodalga 1 cm 3x1010 120 μeV
Kızılötesi 10 μm 3x1013 120 meV
Görünür 550 nm 5x1014 2 eV
Ültraviyole 100 nm 3x1015 12 eV
X-ışını 0.05 nm 6x1018 25 keV
Gama ışını 0.00005 nm 6x1021 25 MeV

Dalga ile ilgili genel tanımlar

Durgun yüzeye sahip bir göle bir taş attığımızı varsayalım. Taşın suya çarpması ile birlikte göl yüzeyinde bir takım su kabarmaları ve bunların da arasında çöküntüler görülecektir. İşte su yüzeyindeki bu düzenli kabarma ve çalkantılara DALGA denir. Dalgalar bütün katı, sıvı ve gazlarda görülebilir, ör. hava, su, toprak,

Dalga boyu ile frekans arasındaki ilişki şöyle gösterilebilir:
V=λ ƒ
V= hız
λ=dalga boyu
ƒ= frekans

Elektromanyetik radyasyon için hız, ışığın hızına (C) eşittir.

C=λ ƒ
C= ışık hızı
λ=dalga boyu
ƒ= frekans

Frekans, dalga boyu ve enerji arasındaki ilişki nedir ?

Bir dalganın enerjisi frekansı ile doğru, dalga boyu ile de ters orantılıdır. Diğer bir deyişle enerji ne kadar büyük ise frekans o ölçüde büyük, dalga boyu ise yine o ölçüde küçüktür (kısadır).
Fotonların Enerjisi

1900 yılında Max Planck isimli bilim adamı bir sabit sayı keşfetti. Bu sayı ‘Planck Sabiti (h)’ olarak isimlendirildi. Bunun ardından birçok yeni fikirler üretilmeye başlandı. Planck, ışığı enerji paketçikleri olarak tanımladı ve bu paketçiklerin her birinin enerjisini şu şekilde tanımladı:
E= h f
Burada 'f ' ışığın frekansı ve 'h' ise Planck sabitidir. Planck sabitinin değerleri aşağıda belirtildiği gibidir. Bunların hepsi birbirinin aynısıdır, aralarındaki tek fark birimlerdir:
h = 6,63 x 10-34 J.s (Joule x Saniye) = 4,14 x 10-15 eV.s (Elektron volt x Saniye) = 1,58 x 10-34 cal.s (Kalori x Saniye)

Örneğin; eğer 1000 nm dalga boyundaki bir kızıl ötesi fotonunun ne kadar enerji taşıdığını bulmak istiyorsak; yapacağımız tek hamle: f=c /λ formülünden yararlanarak frekansı hesaplamak ve sonra da yukarıdaki formülü uygulamaktır: E=hf= (4,14 x 10-15 eV.s)(3x1014Hz)=1.242eV

Kaynaklar:
Yıldız Astro Fiziğine Giriş Cilt 1
Astronomi ve Astrofizik Ders Kitabı
Erkan Yücel ‘’Işık,Renk ve Elektromanyetik Tayf’’ Ders Notları
Prof.Dr.Halil Kırbıyık’’Babillerden Günümüze Kozmoloji’’
Prof.Dr.Umur Daybelge’’Uzay Blimi’’

Hazırlayan: İsrafil ŞENYİĞİT

ETKİN GÜNEŞ

2009-05-21T08:59:00.013+03:00

Kelebek Diyagramı:
Güneş lekeleri yaklaşık bir ay yaşar ve yeni bir leke doğarken kaybolur. Bu lekelerin yerleri ve sayıları zamanla değişir. Kelebek diyagramı güneşteki lekelerin konumunu zamanın fonksiyonu olarak bize gösterir. Bu güneş lekeleri sayısı 11 yıl dolayında çevrim gösterir. Yeni bir çevrimde görülen ilk birkaç leke 35 - 40 derecelik enlemlerde belirir sonraki yeni lekeler eşleğe doğru devam eder.

Güneş Lekelerindeki Manyetik Alanlar:
Işık kaynağı kuvvetli bir manyetik alan içerisine alınırsa tayf çizgileri birkaç bileşene ayrılır. Çizgi aralıkları manyetik alanın yeğinliğine göre değişir. Alan Yeğinliği bir çizginin bileşenleri arasındaki dalga boyu farkı ölçülerek hesaplanır. Çizgi bileşenlerinin yeğinlikleri ve ışığın uçlaklaşması alanın bakış doğrultusuna göre yönüne bağlı olduğundan alanın yönüde belirlenebilir. Yıldızların manyetik alanlarını bulmak için zeeman etkisi ölçümünü kullanmıştık. Güneş lekelerindeki zeeman etkisi ölçümleri lekelerin en kara olan tam gölge dediğimiz bölgelerinde manyetik alanların Birkaç bin gauss dolayında olduğunu göstermektedir .

Güneş Lekesinin Tayfı: Şekilde bir şerit uçlaklaşmasının bir yönünün tayfını gösterirken komşu şerit uçlaklaşmanın öteki yönünü gösterir. Komşu iki tayfın çizgi kaymaları bir manyetik alanın olduğunu gösterir. Manyetik alanların uçlaklaşması incelendiğinde birbirine çok yakın iki lekenin zıt uçlaklı olduğu görülür. Güneşin dönmesi ele alındığında bir yarı kürede öndeki lekelerin kuzey uçlaklı, arkadakilerin ise hep güney uçlaklı olmasıdır. Öteki yarım küre için bunun tam tersi geçerlidir.Güneşin çevrimi yaklaşık 22 yıldır ve ikinci cevrimde uçlaklar tam tersine döner.
Güneşin Diferansiyel Dönmesi:
Güneş lekelerinin hızı ölçülerek güneşin dönme miktarı bulunabilir. Güneşin ortalama dönme dönemi 27 gün dolayındadır. Eşleğe yakın olan lekeler uzak olanlardan daha hızlı dönerler. Buna güneşin diferansiyel dönmesi denir.

Dünya Astronomi Yılı Kayseri Etkinlikleri

2009-04-05T22:22:00.002+03:00

Dünya Astronomi Yılı Kayseri halk gözlem şenliği, dün akşam Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri öğrencileri ile Astronomi Kulübünün öncülüğünde büyük bir coşkuyla kutlandı.

Dünya genelinde 1-5 Nisan tarihleri arasında yaygın olarak kutlanacak olan “100 Saat Astronomi” programı kapsamında öncelikle Kayseri içinden gelen ailere sinevizyon gösterisi izletildi. Ardından Tug tarafınfan gönderilen ve bölümün elinde bulunan teleskoplarla öğrenciler, halkla iç içe girip Ay, Satürn, Sirius ... gözlemleri yaptı. Zaman zaman da ailelerin yanında gelen küçüklere Astronomi hakkında sorular sorulup bilgileri sınandı ve doğru cevaplayanlara Tübitak tarafından özenle hazırlanmış gök olayları yıllığı ve broşürler dağıtıldı.

2009 Dünya Astronomi Yılı kapsamında faaliyetlerinin bu kadarda sınırlı olmadığını belirten öğrenciler, sene sonuna kadar il içindeki ilköğretim ve liselere gidip seminerler verecek güneş gözlemleri yapacaklar.

Yaklaşan Faliyetler hakkındaki bilgileri bölümün sitesinden alabilirsiniz.

2009 Dünya Astronomi Yılı

2009-02-12T12:01:00.003+02:00

2009 Dünya Astronomi Yılı

Galileo’nun bundan tam 400 yıl önce (1609) teleskobunu uzaya yönlendirerek yapmış olduğu gözlemlerdeki veriler, gözlemsel Astronomi’de bir çığır ve Gökbilim’in temellerini doğruladı. Öncelikle Ay ve üzerindeki kreterler ardından Güneş lekeleri, Satürn ve halkaları sonrasında da Jüpiter ve bugünkü adıyla Galileo uyduları olarak isimlendirilen Jüpiterin uyduları (Io, Europa, Callisto, Gaynmede) keşfedildi. Daha önceleri Kopernik tarafından ortaya atılan Güneş merkezli modelin Galileo’nun gözlemleriyle desteklenmesiyle de Güneş merkezli evren modeli kanıtlanmış oldu. İşte tüm bu gerçeklerin ortaya çıkmasında bir basamak teşkil eden 1609 Galileo gözlemlerinin 400. Yılına denk gelen 2009 yılı, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu’nca (UNESCO) ” Dünya Astronomi Yılı” olarak ilan edildi.

Dünyada ve ülkemizde bu yıl “Dünya Astronomi Yılı” ile ilgili birçok etkinlik düzenlenecek. Ülkemizdeki etkinlikleri Türk Astronomi Derneği (TAD), Üniversiteler ve bazı kurumlar/kuruluşlar organize edecek.

Devlet Erkanına 2009 Dünya Astronomi Yılı İle İlgili Kutlama Mesajları

2009-01-20T00:39:00.002+02:00

31 Aralık 2008 tarihinde devlet erkanına 2009 Dünya Astronomi Yılı ile ilgili kutlama mesajları gönderdim. Mesaj içeriklerinin fazla özel olmadığını düşünerek ve diğer Astronom arkadaşlarımın üzerindeki ölü toprapı atmalarına vesile olabileceğimi umuyor mektup metinlerini paylaşmayı uygun görüyorum.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhur Başkanı Sayın Abdullah GÜL'e

2009 Dünya Astronomi Yılınızı kutlar, yeni yılda ülkemizin Uzay Teknolojileri alanında mesafe kat etmesini ve devletimizin de bu çalışmalara desteklerini bekleriz.

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN'a

2009 Dünya Astronomi Yılınızı kutlar, yeni yılın ülkemiz de Uzay Teknolojileri alnında gelişme ve geliştirmelerin yaşandığı, değişen dünyada Uzay'ın ülke menfaatlerine katkıda bulunan bir alan olmasını temenni ederim.

Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanı Sayın Hüseyin ÇELİK'e

2009 Dünya Astronomi Yılınızı kutlar, yeni yılda geleceğimiz gençlere Uzay Teknolojileri ve bir zamanlar dünyada gelişmesinde söz sahibi olduğumuz Gökbilim'in en iyi şekilde öğretilmesini temenni ederim.

Vize Final Arası Gergin Zamanlar

2008-12-21T07:30:00.001+02:00

Uzun bir aradan sonra tekrar bloglamaya karar verdim. Bayram tatilinde daha vizelerin yorgunluğunu atmadan sınav takvimi finallere iki hafta kaldığını gösteriyor. Hayatımın Oyun gibi geçtiği şu dönemde artık kafamı toplayıp finallere hazırlanma vakti geldi. Vize sınavları kendimce ne iyi nede kötü ama birçok dersim sınırda, yani finallerden iyi not alırsam geçer kötü not alırsamda kalırım.

Daha önceki yazımda belirtttiğim kitap hazırlığına gelince. Yazıyı yazıyı yazdığım günler hummalı bir çalışma yapsamda sınavlar geldiğinde bıraktım. Ama o birkaç günlük çalışmamda nasıl bir şablon çıkarmam gerek ve kaynak olarak nelerden yararlanabilrimin cevabı yavaş yavaş kafamda oluştu. İnşallah yarıyıl tatilinde yazıların bir kısmını hazırlayabilir ve hedefime ilk adımlarımı atmış olurum.

Yakında geri gelmek ümidiyle hoşçakalın.

(Yaşadığımı hissettirmek için kaleme aldığım bir yazı.

Yeni Kitap Hazırlığı

2008-10-14T08:15:00.003+03:00

Birinci yıl Astronomiye giriş dersi için almış olduğum notları düzenleyip sadeleştirerek kitap hazırlamaya karar verdim!
Okulun bu on yıllarında ülkenizde Astronomi bilincini arttırmak için ilköğretimiz birnici kademesine (1-5. sınıf) yönelik, içerisinde gezegenler ile ilgili sadeleştirilmiş bilgiler olan "Gezegenler Atlası" isimli bir kitap hazırlamaya karar verdim.
Kitabın içeriğinde şimdilik düşündüğüm kadarıyla gezegenler hakkında tablolanmış ve hikayeleştirilmiş bilgiler, gezegenlerin yapılarının içeriğinin dünyada bulunan ortamlara kıyaslanması gibi genç beyinlerde okunduğunda şaşırtan ve düşündüren etkiler bırakan metinler olacak. Ayrıca son olarak, düşündüğüm ama resim konusunda fazla yeteneğim olmadığı için önce cayıp sonra bir arkadaşımdan (Meral GÜNENDİ) yardım isteyerek ilave etmeyi düşündüğüm resimli (çocukları konuşturan) konuşma metinleri hazırlayarak bilginin kalıcılığını arttırmayı hadefliyorum.
Umarım en kısa zamanda yazıları toparlar ve çalışmamı 2009 Dünya Astonomi yılında genç beyinlere ulaştırırım.
Kitabı hazırlama ve içerik hakkında yardımcı fikirlerinizi benimle paylaşırsanız çok memnun olurum. (mail:ibrahimarlan191@hotmail.com)

İbrahim ARSLAN
Erciyes Üniversitesi
Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü

Tanışma Toplantısı Yapıldı

2008-10-10T07:52:00.000+03:00

Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri; Aster Kulübü 2008 - 2009 tanışma toplantısı dün yapıldı. Toplantı öncelikle Tübitakta görev yapmakta olan hocamız Yrd .Doc. Dr Ferhat Fikri ÖZEREN'in internet üzerinden yapmış olduğu katılım ile başladı. Ardından bölüm başkanımız Doc. Dr. İbrahim KÜÇÜK'ün konuşması, bu yıl içinde külüpte düzenlenecek faaliyetlerden ve 2009 Dünya Astronomi yılında yapabileceğimiz faaliyetler hakkında bilgi verildi ve sonrasında, çay ve kurupasta ile bölüme yeni gelen astronomlar ve diğer öğrencilerle müzik eşliğinde tanışma sohbetleri yapıldı.

İbrahim ARSLA'ın Kişise Astronomi yazıları

2008-09-21T07:12:00.000+03:00

Merhaba; Okulun bu son yılında bende arık Astronomi bilgilerimi ve kafama takılan soruları buradan bloglamaya başlayacağım.